ਲੋਹੜੀ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਹਰ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਇਸ ਲੇਖ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਦੱਸਾਂਗੇ ਕਿ ਲੋਹੜੀ ਕਿਉਂ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਲੋਹੜੀ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਉਹਨਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੜਕੇ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਘਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੋਹੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਧੀਆਂ-ਪੁੱਤਾਂ ਦਾ ਫਰਕ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧੀਆਂ ਦੀ ਲੋਹੜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮੌਜ-ਮਸਤੀ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਹੈ।
ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਅਕਬਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਦੰਗੇ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਮੀਰਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲੁੱਟੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦੀ ਉਦਾਰਤਾ ਦੇ ਕਾਇਲ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਣ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਅਗਵਾਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਛੁਡਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਧੀ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਦੁੱਲਾ-ਭੱਟੀ ਨੇ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਸ਼ੱਕਰ ਪਾਈ।
ਲੋਹੜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਥਾ
ਸੁੰਦਰੀ-ਮੁੰਦਰੀ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਗਰੀਬੀ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਹਾਕਮ ਨੂੰ ਕੁੜੀਆਂ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਦਬਾਅ ਪਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਿਜਾਉਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਜਲਦੀ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਕੇ ਦੁੱਲੇ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਦੁੱਲੇ ਨੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮਾ ਲੈ ਲਿਆ।
ਵਿਆਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰੋਸ਼ਨੀ ਲਈ ਲੱਕੜ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ ਅੱਗ ਬਾਲ ਲਈ ਗਈ। ਦੁੱਲੇ ਨੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁੜ, ਖੰਡ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਆਦਿ ਦਾ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸੁੰਦਰ-ਮੁੰਦਰੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ‘ਤੇ ਦੁੱਲੇ ਦੇ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਲੰਪ ਸ਼ੱਕਰ ਸੀ। ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਡੋਲਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਡੋਲੇ ਦਾ ਲੱਖ ਵਾਰ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਲੋਹੜੀ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨੱਚਣਾ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ, ਲੋਕ ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਢੋਲ ਦੀ ਤਾਜ ‘ਤੇ ਭੰਗੜਾ ਅਤੇ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਭੋਜਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦਾ ਸਾਗ ਅਤੇ ਮੱਕੀ ਦੀ ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨਤਮ ਵਿਆਹ ਜਾਂ ਜਣੇਪੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੜਾਅ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਹੜੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
